Rōmam reversus quaestor Siciliam habuit. Nūllīus vērō quaestūra aut grātior aut clārior fuit; cum māgna tum esset annōnae[11] difficultās, initiō molestus erat Siculīs, quōs cōgeret frūmenta in urbem mittere; posteā vērō, dīligentiam et iūstitiam et cōmitātem[12] ēius expertī,[13] māiōrēs quaestōrī suō honōrēs quam ūllī { 36} umquam praetōrī dētulērunt. Ē Siciliā reversus Rōmam in causīs dīcendīs ita flōruit, ut inter omnēs causārum patrōnōs[14] et esset et habērētur prīnceps.
Cōnsul deinde factus L. Sergiī Catilīnae coniūrātiōnem singulārī { 40} virtūte, cōnstantiā, cūrā compressit.[15] Catilīnae proavum,[16] M. Sergium, incrēdibilī fortitūdine fuisse Plīnius refert. Stīpendia[17] is fēcit secundō bellō Pūnicō. Secundō stīpendiō[18] dextram { 43} manum perdidit: stīpendiīs[18] duōbus ter et vīciēs vulnerātus est: ob id neutrā manū, neutrō pede satis ūtilis, plūrimīsque[19] posteā [[98]] stīpendiīs dēbilis[1] mīles erat. Bis ab Hannibale captus, bis[2] vinculōrum ēius profugus, vīgintī mēnsibus nūllō[3] nōn diē in catēnīs[4] aut compedibus[5] cūstōdītus. Sinistrā manū sōlā quater pūgnāvit, duōbus equīs, īnsidente eō, suffossīs.[6] Dextram sibi ferream fēcit eāque religātā[7] proeliātus Cremōnam obsidiōne { 50} exēmit, Placentiam tūtātus est, duodēna castra hostium in Galliā cēpit. Cēterī profectō, Plīnius addit, victōrēs hominum fuēre, Sergius vīcit etiam fortūnam.
Singulārem hūius virī glōriam foedē dehonestāvit pronepōtis[8] scelus. Hīc enim reī familiāris, quam profūderat, inopiā { 55} multōrumque scelerum cōnscientiā in furōrem āctus et dominandī cupiditāte incēnsus indīgnātusque, quod in petītiōne cōnsulātūs repulsam[9] passus esset, coniūrātiōne factā senātum cōnfodere, cōnsulēs trucīdāre,[10] urbem incendere, dīripere aerārium cōnstituerat. Āctum[11] erat dē pulcherrimō imperiō, nisi illa coniūrātiō { 60} in[12] Cicerōnem et Antōnium cōnsulēs incidisset, quōrum alter[13] indūstriā rem patefēcit, alter manū[14] oppressit. Cum Cicerō, habitō senātū, in praesentem reum[15] perōrāsset, Catilīna, incendium suum ruīnā[16] sē restinctūrum esse minitāns, Rōmā profūgit et ad exercitum, quem parāverat, proficīscitur, sīgna inlātūrus { 65} urbī. Sed sociī ēius, quī in urbe remānserant, comprehēnsī in carcere necātī sunt. A. Fulvius, vir senātōriī ōrdinis, fīlium, iuvenem et ingeniō et fōrmā inter aequālēs nitentem,[17] prāvō cōnsiliō Catilīnae amīcitiam secūtum inque castra ēius ruentem, ex mediō itinere retrāctum suppliciō mortis adfēcit, praefātus[18] nōn sē Catilīnae illum adversus patriam, sed patriae adversus { 71} Catilīnam genuisse.[19]