Scilicet erubuit fidicen, iraque calente, Aut non hoc, inquit, referes, citharistia sylvæ, Aut fractâ cedam citharâ. Nec plura locutus, Non imitabilibus plectrum concentibus urget. Namque manu per fila volat, simul hos, simul illos Explorat numeros, chordâque laborat in omni; Et _strepit et tinnit_, crescitque superbius, et se _Multiplicat relegens, plenoque choreumate plaudit_. Tum stetit expectans si quid paret æmula contra.

Illa autem, quanquam vox dudum exercita fauces Asperat, impatiens vinci, simul advocat omnes Necquicquam vires: nam dum discrimina tanta Reddere tot fidium nativa et simplice tentat Voce, canaliculisque imitari grandia parvis, Impar magnanimis ausis, imparque dolori, Deficit, et vitam summo in certamine linquens, Victoris cadit in plectrum, par nacta sepulchrum.

Essay on the Principles of Translation — Part 87

He that should attempt a translation of this most artful composition, _dum tentat discrimina tanta reddere_, would probably, like the nightingale, find himself _impar magnanimis ausis_.[66]

Essay on the Principles of Translation — Part 87

It must be here remarked, that Strada has not the merit of originality in this characteristic description of the song of the Nightingale. He found it in Pliny, and with still greater amplitude, and variety of discrimination. He seems even to have taken from that author the hint of his fable: “Digna miratu avis. Primum, tanta vox tam parvo in corpusculo, tam pertinax spiritus. Deinde in una perfecta musicæ scientia modulatus editur sonus; et nunc continuo spiritu trahitur in longum, nunc variatur inflexo, nunc distinguitur conciso, copulatur intorto, promittitur revocato, infuscatur ex inopinato: interdum et secum ipse murmurat, plenus, gravis, acutus, creber, extentus; ubi visum est vibrans, summus, medius, imus. Breviterque omnia tam parvulis in faucibus, quæ tot exquisitis tibiarum tormentis ars hominum excogitavit.—Certant inter se, palamque animosa contentio est. Victa morte finit sæpe vitam, spiritu prius deficiente quam cantu.” Plin. _Nat. Hist._ lib. 10, c. 29.

Essay on the Principles of Translation — Part 87

It would perhaps be still more difficult to give a perfect translation of this passage from Pliny, than of the fable of Strada. The attempt, however, has been made by an old English author, Philemon Holland; and it is curious to remark the extraordinary shifts to which he has been reduced in the search of corresponding expressions: